Leki biologiczne

Są bardzo efektywne w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów. Działają znacznie szybciej niż leki z grupy DMARD’s. Pozwalają zahamować chorobę u tych chorych, którym nie pomagają inne leki. Ze względu na koszty leczenia otrzymują je chorzy, którym leki modyfikujące przebieg choroby (DMARD’s) nie zahamowały aktywności choroby lub mieli efekty uboczne po tych lekach uniemożliwiające ich dalsze stosowanie. Zazwyczaj w trakcie leczenia większością z tych leków chorzy równocześnie powinni przyjmować Metotreksat, co zwiększa ich skuteczność. W zależności od leku Metotreksat jest konieczny (Golimumab) , wskazany (większość leków biologicznych) lub zbędny (Tocilizumab). Leki te są stosowane zazwyczaj w zastrzykach lub kroplówkach.

Gdy chory otrzymuje lek nie wiemy wcześniej jak na niego zareaguje. Około 1/3 chorych na RZS bardzo dobrze reaguje na podany lek, u kolejnej 1/3 chorych reakcja jest dobra ale najczęściej niewystarczająca do wyleczenia chorego, a u pozostałych chorych dany lek nie hamuje choroby. Dlatego też jeżeli lek nie działa to zazwyczaj po 3 miesiącach leczenia powinno się zmienić go na inny. Obecnie jest stosowanych kilkanaście leków biologicznych i każdy z nich ma trochę inny mechanizm działania. Niestety nigdy nie wiemy, który lek będzie dla danego chorego lepszy. Czasem musimy zmieniać lek kilka razy zanim znajdziemy ten, po którym choroba zatrzyma się całkowicie. Oczywiście zawsze oceniamy działanie leku po 3 miesiącach. Natomiast działania uboczne po leku mogą wystąpić w każdym czasie, także zanim będziemy w stanie ocenić czy hamuje on chorobę czy nie. Osiągnięcie remisji oznacza, że lek należy podawać choremu przez minimum 2 lata. Wyjątek stanowi tu Rituximab podawany w dwóch kroplówkach w odstępie 2 tygodni. Przeciętnie lek ten hamuje chorobę na okres od 9 miesięcy 18 miesięcy. Działa wolno i nie widać od razu reakcji. W przeciwieństwie do większości innych leków biologicznych gdzie u części chorych objawy choroby mogą ustąpić nawet po 1 lub 2 tygodniach. Niestety u części pacjentów w trakcie leczenia objawy powracają.

Brak nawrotów choroby przez 2 lata pozwala nam na stopniowe zmniejszanie dawki leku i próbę odstawienia go zupełnie. Część chorych ma nawrót zapalenia stawów, a inni pozostają w remisji przez lata bez konieczności dalszego leczenia. Na razie zbyt krótko je stosujemy aby mieć pewność czy i jak wielu pacjentów nie będzie miało nigdy nawrotu choroby. Tak jak mam pacjentów leczonych w przeszłości lekami DMARD’s i przez 20 – 25 lat nie mieli żadnych objawów choroby, tak na odległe efekty leczenia lekami biologicznymi musimy jeszcze poczekać.

Wbrew obawom i podejrzeniom na początku, leki te mają mniej objawów ubocznych niż leki DMARD’s. Dlatego badania kontrolne w trakcie leczenia wykonujemy rzadziej. Większości z nich nie możemy stosować u chorych z nowotworami. Nie zaczynamy leczenia nimi przy czynnej gruźlicy. W U.K. gdy pacjent jest podejrzany o gruźlicę przed zastosowaniem tych leków musi przejść leczenie przeciwgruźlicze (3 do 6 miesięcy w zależności od stosowanych leków). Problem stanowi też aktywne wirusowe zapalenie wątroby, które wyklucza stosowanie większości leków biologicznych. Dawniej uważano, że leki biologiczne zwiększają częstość występowania nowotworów ale wieloletnie badania to wykluczyły. Teraz jedynie uważa się, że mogą zwiększać tylko częstość występowania czerniaka. Tak jak wszystkie inne leki leczące reumatoidalne zapalenie stawów mogą nadmiernie osłabiać układ immunologiczny i powodować częste infekcje. W razie wystąpienie objawów ubocznych można zmienić lek na inny. Podobnie jak przy stosowaniu leków z grupy DMARD’s nie przerywamy ich stosowania nagle. Zmniejszanie dawki odbywa się przez wydłużenie odstępów między kolejnymi wstrzyknięciami. Przykład: Etanercept podajemy podskórnie 1 raz na tydzień, gdy chcemy sprawdzić czy chory może przestać brać lek, wydłużamy odstępy między wstrzyknięciami do 2 tygodni, zazwyczaj na 2 – 3 miesiące, a potem do 3 tygodni, przez kolejne 2 – 3 miesiące i później do 4 tygodni. Brak nawrotu choroby pozwala nam na zaprzestanie podawania leku.

 

W Polsce w sytuacji gdy nie mam możliwości uzyskania leku biologicznego dla mojego pacjenta, wysyłam go na badania kliniczne. Często jest to dla chorych jedyna możliwość otrzymania takiego leczenia. Praktycznie większość osób z zapaleniem stawów, którzy otrzymują w Polsce leki biologiczne, korzysta z różnego rodzaju programów badań klinicznych.

 

Autor Jarosław Niebrzydowski jest specjalistą reumatologiem. Przez ponad 6 lat pracował w UK dzięki czemu ma ogromne doświadczenie w stosowaniu leków biologicznych. W 2012 roku napisał poradnik dla chorych, pt. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów. W zeszłym roku wydanie elektroniczne tego poradnika zostało bestsellerem. Od marca tego roku jest wersja papierowa.

Poradnik jest dostępny na stronie: http://selkar.pl/products/show/237368?aff=oberon