Zesztywniające zapalenie stawów

Zesztywniające zapalenie stawów

Poniżej przedstawione informacje nie mogą zastąpić porady lekarza i mają charakter wyłącznie informacyjny, oparty na powszechnie dostępnych źródłach. Należy także pamiętać, że u różnych osób choroba może przebiegać w zupełnie odmienny sposób, zalecenia lekarza mogą być w związku z tym bardziej zindywidualizowane i nie pokrywać się z informacjami przedstawionymi w dalszej części artykułu. Nie należy samodzielnie przerywać kuracji ani podejmować leczenia na własną rękę, ponieważ może to mieć negatywne skutki dla zdrowia.

Charakterystyka choroby i profilaktyka

Choroba Bechterowa czyli zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) to poważne autoimmunologiczne schorzenie reumatyczne obejmujące swoim zasięgiem nie tylko kręgosłup, ale także stawy biodrowe i wywołujące dodatkowo również dolegliwości ze strony kończyn dolnych chorego. W ZZSK przewlekły stan zapalny (z reguły o niewielkim nasileniu i przebiegający na zasadzie rzutów i remisji w bardzo różnym tempie w zależności od indywidualnych predyspozycji pacjenta) powoduje zwapnienie więzadeł podłużnych kręgosłupa (mostki kostne zwane syndesmofitami), a także zmiany w krążkach międzykręgowych, co z kolei przyczynia się do postępującego ograniczenia ruchomości kręgosłupa (ból i usztywnienie wstępujące od dołu w górę) aż do całkowitej niemożności poruszania nim. Odchodzenie od postawy fizjologicznej na skutek postępów choroby (pochylenie w przód, zmiana krzywizn kręgosłupa) inaczej obciąża nogi i skutkuje charakterystycznym bólem pośladków, kolan i pięt (gdzie dodatkowo stan zapalny prowadzi też często do wapnienia przyczepu ścięgien Achillesa do kości). Z chorobą tą współistnieją także postępujące trudności w oddychaniu na skutek trwałego przygarbienia pacjenta, zmniejszenia rozszerzalności klatki piersiowej i wreszcie opasującego bólu przy oddychaniu. Mogą pojawić się także problemy z sercem oraz nerkami. Z czasem choremu może być coraz trudniej przyjmować pokarmy ze względu na zesztywnienie stawów żuchwowych, dlatego w chorobie często obserwuje się znaczny spadek masy ciała, związany także z zanikiem mięśni. U pacjentów mogą również pojawiać się nawracające zapalenia oczu (tęczówki oraz spojówek). Istnieją dwie odmiany ZZSK: postać osiowa dotycząca kręgosłupa oraz stawów krzyżowo-biodrowych i postać obwodowa (znaczne zajęcie chorobowe stawów biodrowych a także oczywiście kręgosłupa). Modyfikacją postaci obwodowej jest odmiana skandynawska zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, gdzie stan zapalny rozwija się także w obrębie stawów dłoni oraz stóp.

Prowadzone badania sugerują, że szczególnie predestynowane do tej choroby są osoby, u których wykryto antygen HLA-B27 (ma go aż 96% pacjentów cierpiących na ZZSK), ale w dalszym ciągu nie ma ostatecznej odpowiedzi na to pytanie. Z kolei test na obecność czynnika reumatoidalnego jest z reguły ujemny. Pełną ocenę stanu stawów pacjenta można wykonać na podstawie badania radiologicznego, a na początku choroby metodą scyntygrafii, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Badania te pozwalają zlokalizować ewentualne nadżerki brzeżne oraz zwapnienia. Przy stawianiu diagnozy sprawdza się także wydolność oddechową chorego oraz kontroluje zdolność poruszania szyją, wykonywania skłonów oraz to, w jakim stopniu choroba wpływa na kończyny dolne (przykurcz nóg w stawach kolanowych).

Płeć i wiek chorych

Cechą charakterystyczną zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa jest fakt, że zdecydowanie najczęściej na chorobę tę zapadają bardzo młodzi mężczyźni (jeszcze przed trzydziestką a nawet w wieku 15 lat). Dane statystyczne mówią, że stosunek chorych mężczyzn do kobiet to jak 5:1. Jeżeli na chorobę tę zapadają kobiety ma ona z reguły łagodniejszy przebieg.

Objawy

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa może początkowo dawać nieswoiste objawy, ponieważ zwykle pierwszy sygnał to ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, często interpretowany jako wynik nadmiernego wysiłku fizycznego, wad postawy, siedzącego trybu życia etc. Jednakże charakterystyczną cechą tych dolegliwości jest fakt, że ból promieniuje do nóg (odczuwany jest szczególnie w pośladkach, stawach kolanowych i piętach) i nasila się nocą. Po dłuższym odpoczynku chory ma początkowo trudności z poruszaniem się (uczucie usztywnienia ciała wzdłuż kręgosłupa), które pomagają zniwelować ćwiczenia fizyczne, w czym przeszkadza jednakże bolesność kręgosłupa – uciskowa a także ruchowa. W miarę rozwoju zesztywnienia, które postępuję w górę kręgów pojawiają się utrudnienia w oddychaniu – ciało pacjenta samoistnie pochyla się do przodu (przodopochylenie w odcinku szyjnym), klatka piersiowa spłaszcza się, zanikają naturalne krzywizny kręgosłupa czyli lordoza lędźwiowa i kifoza piersiowa, co prowadzi do uciskania klatki piersiowej, spada też pojemność płuc z powodu ograniczenia ruchomości żeber a także zajęcia przez chorobę tego organu (włóknienie śródmiąższowe szczytowych partii płuc), chory oddycha w dużej mierze torem brzusznym. Schorzenie ma także niekorzystny wpływ na nerki, ale też serce (możliwość powstania stanu zapalnego osierdzia i mięśnia sercowego, ponadto bywa, że u chorych występuje niedomykalność zastawki aortalnej lub zaburzenia przewodzenia). Pozostałe objawy, które może zaobserwować u siebie chory to uczucie zmęczenia i osłabienia, gorączka, spadek wagi.

Leczenie

Podstawą leczenia ZZSK są ćwiczenia fizyczne pobudzające mięśnie, które w przebiegu choroby mają zmniejszone napięcie lub są nadmiernie rozciągnięte albo przykurczone. Ćwiczenia te wykonywane są w ramach fizykoterapii z rehabilitantem, ale także w domu przez samego pacjenta. Zaangażowanie chorego w proces leczenia jest tu zresztą kluczową sprawą, ponieważ regularne wykonywanie ćwiczeń pozwala na dłużej zachować sprawność ruchową (rehabilitacja obejmuje głównie biodra i barki, gdyż prawidłowa ruchomość tych stawów pozwala choremu na prowadzenie samodzielnego życia) oraz pomaga w oddychaniu (seria ćwiczeń oddechowych). Pacjenci muszą przede wszystkim starać się utrzymywać ciało w pozycji najbardziej zbliżonej do postawy fizjologicznej, aby odciążyć stawy nóg (często pomocne są także kule, laska lub balkonik), ale nie wolno oczywiście nadmiernie się forsować, a już szczególnie unikać urazów szyi – jeżeli choroba dotarła do kręgów szyjnych uraz w tym miejscu może spowodować uszkodzenie rdzenia kręgowego, co wiąże się z ryzykiem paraliżu. Dodatkowo polecane są masaże oraz pobyty w uzdrowiskach i skorzystanie z zabiegów termalnych oraz balneologicznych (kąpiele borowinowe i solankowe), polecany jest także basen, ale unikanie stylu klasycznego, ponieważ ruchy nóg w „żabce” nie są zbyt zdrowe dla odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Jeżeli chodzi o leczenie farmakologiczne to podawana jest sulfasalazyna o działaniu przeciwzapalnym a także niesteroidowe leki przeciwzapalne, które pomagają ograniczyć dolegliwości bólowe, a tym samym pomagają choremu nie rezygnować z kinezyterapii. W ciężkich przypadkach ZZSK zaleca się zastosowanie leków biologicznych (np.: etanercept i infliksymab), które bywają bardzo wydajne w leczeniu wielu chorób reumatycznych.