Polimialgia reumatyczna

Polimialgia reumatyczna (polymyalgia rheumatica)

Poniżej przedstawione informacje nie mogą zastąpić porady lekarza i mają charakter wyłącznie informacyjny, oparty na powszechnie dostępnych źródłach. Należy także pamiętać, że u różnych osób choroba może przebiegać w zupełnie odmienny sposób, zalecenia lekarza mogą być w związku z tym bardziej zindywidualizowane i nie pokrywać się z informacjami przedstawionymi w dalszej części artykułu. Nie należy samodzielnie przerywać kuracji ani podejmować leczenia na własną rękę, ponieważ może to mieć negatywne skutki dla zdrowia.

Charakterystyka choroby i rokowania

Wśród chorób układowych tkanki łącznej znajdziemy choroby charakterystyczne dla młodego wieku jak młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, czy młodzieńcze zapalenie skórno-mięśniowe, ale mamy też schorzenia, które pojawiają się przede wszystkim u seniorów. Taką właśnie chorobą reumatyczną wieku podeszłego jest polimialgia (ang. PMR). Schorzenie to dotyka mięśni i atakuje przede wszystkim mięśnie obręczy górnej, choć możliwe są także dolegliwości ze strony pasa biodrowego. Jest dosyć często spotykanym schorzeniem u ludzi w wieku powyżej 50 roku życia.

Polimialgia pojawia się w nieznany sposób – podobnie jak w przypadku innych chorób reumatycznych jej etiologia pozostaje w dalszym ciągu nieodkryta przez klinicystów. Istnieją hipotezy, że może ją wywołać infekcja wirusowa, o czym świadczy jej początek. Chory nierzadko odczuwa najpierw objawy grypowe, a dopiero później rozwijają się typowe dolegliwości dla polimialgii, czyli bóle mięśni połączone z ich sztywnością, ale nie zdarza się to u wszystkich. Można też u części pacjentów zauważyć przesłanki, które sugerują związek zachorowań na polimialgię z genetyką. Jest to motywowane faktem, że choroba ta może występować rodzinnie.

Sama polimialgia reumatyczna nie jest chorobą groźną o charakterze przemijającym, często ustępującą samoistnie, dlatego rokowania są dobre, bez wpływu na długość życia pacjenta. PMR powoduje przede wszystkim dyskomfort u chorego i wydatnie pogarsza jego jakość życia, co jednak w przypadku osób w wieku podeszłym może być sporym problemem, a także niepotrzebnym obciążeniem psychicznym. Przy odpowiednim leczeniu można za to uzyskać bardzo szybką i dość trwałą poprawę, gdyż choroba może ustąpić w ciągu 2-3 lat, jednak zależy to od właściwego stosowania leków. Zbyt szybko przerwana kuracja kortykosteroidami potencjalnie prowadzi do groźnych powikłań (osłabienie, zasłabnięcia, biegunki) lub nawrotu dolegliwości (w 25% przypadków), dlatego trzeba pamiętać o regularnym zażywaniu leków i dokładnym stosowaniu się do wskazówek lekarza prowadzącego. Nieco gorzej przedstawia się sytuacja, jeżeli polimialgii towarzyszy zapalenie tętnic, o czym szerzej piszemy w części Objawy.

Płeć i wiek chorych

Polimialgia reumatyczna, jak wspomniano wyżej, dotyka przede wszystkim osoby dojrzałe zwykle dopiero w siódmej-ósmej dekadzie życia, choć zdarzają się rzadkie przypadki, że cierpią na nią ludzie nieco młodsi (po pięćdziesiątce). Średni wiek osoby zdiagnozowanej na to schorzenie to 72 lata. PMR jest dosyć powszechna, przykładowo w USA ujawnia się przynajmniej u 52 osób na każde 100 tys. osób powyżej pięćdziesiątki. Przynajmniej, ponieważ niewykluczone, że nie wszystkie jej przypadki zostały prawidłowo zdiagnozowane i polimialgia może zostać u pewnych osób nierozpoznana. Jeżeli chodzi o dane europejskie, to największą liczbę przypadków odnotowuje się na północy naszego kontynentu tj. w Skandynawii, natomiast we Włoszech i innych krajach Południa, jest to nawet 12-13 przypadków na populację 100 000 osób starszych niż 50 lat. Choroba poza tym atakuje przede wszystkim osoby rasy białej – dwa razy częściej kobiety niż mężczyzn.

Objawy

Główne dolegliwości związane z polimialgią to poranna sztywność mięśni utrzymująca się mniej więcej przez godzinę połączona z ich bolesnością, lokalizująca się przede wszystkim w pasie barkowym i obejmująca mięśnie grzbietu, łopatek oraz mięśnie piersiowe i podobojczykowe. Nieco rzadziej choroba koncentruje się w obrębie obręczy dolnej, ale jest to również możliwe. Warto przy tym dodać, że mięśnie nie są osłabione, ani nie zanikają (zmiany morfologiczne w mięśniach są bardzo rzadkie). Ta dość skąpa ilość objawów głównych powoduje, że PMR na ogół diagnozuje się, wykluczając po kolei pozostałe choroby reumatyczne. Podstawowe kryteria rozpoznania polimialgii reumatycznej to wiek pacjenta powyżej 50 rż, objawy utrzymujące się dłużej niż dwa tygodnie, symetryczny ból mięśni w rejonie barków lub bioder, trwająca minimum 45 minut poranna sztywność oraz podwyższone wyniki OB oraz CRP. Warto poza tym wspomnieć, że polimialgia może dotykać także innych mięśni w organizmie. Groźnie przedstawia się sprawa, jeżeli polimialgia dotknie także siatkówki oka, gdyż zdarza się, że z chorobą tą współistnieje zapalenie tętnic w obrębie narządu wzrokowego, co potencjalnie grozi ślepotą, jeżeli zmiany chorobowe są zaawansowane. Generalnie rzecz biorąc, wspólne występowanie polimialgii oraz olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic stwierdza się u 15% pacjentów. W obrębie naczyń krwionośnych (średnich oraz dużych) osób chorych stwierdza się wówczas stan zapalny, doprowadzający następnie do zwężenia światła tętnicy, co grozi powstawaniem zakrzepów oraz tętniaków. Jeżeli chodzi o początkowe objawy choroby, to na ogół jest to osłabienie, ogólne złe samopoczucie, możliwe stany podgorączkowe, bóle w mięśniach i stawach charakterystyczne dla początku grypy. Pacjent może też tracić na wadze. Nieco później pojawia się bolesność mięśni przy poruszaniu się oraz pod naciskiem. Po spoczynku często odczuwana jest sztywność mięśni powodująca ograniczeni mobilności chorego. Możliwym symptomem jest też zapalenie stawów tzw. obwodowych, a więc brakowych i nadgarstkowych, ale przebieg tego zapalenia nie jest zbyt poważny. Objawy powodowane przez zapalenie naczyń krwionośnych to między innymi ból głowy (także skroni, gdzie znajdują się tętnice) oraz bóle szyi i potylicy. Mogą pojawić się zaburzenia widzenia, które sugerują stan zapalny w tętnicy oka (patrz wyżej).

Leczenie

Początkowo i przy niewielkim nasileniu objawów mogą wystarczyć preparaty z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, jednak w większości przypadków stosowane są GKS. Pacjenci z PMR zwykle bardzo dobrze odpowiadają na zastosowanie kortykosteroidów, a zatem jest to grupa leków najczęściej wybierana w terapii tej choroby, tym bardziej że poprawa następuje naprawdę bardzo szybko (nawet w ciągu kilku dni). W Polsce najczęściej stosowany jest Encorton (prednizon). Jeżeli oprócz zapalenia mięśni podejrzewany jest także stan zapalny tętnic, do terapii farmakologicznej włącza się zdecydowanie większe dawki glikokortykosteroidów. Kiedy objawy ustąpią, stopniowo ogranicza się dawkowanie – trwa to na ogół 24-36 miesięcy, choć zdarza się też, że cykle leczenia kończy się już po roku. Przy nawrocie choroby konieczne jest powtórzenie tej terapii. Warto przy okazji podkreślić, że u ludzi starszych szczególnie ważne jest ograniczanie ryzyka działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kortykosteroidów. Dlatego należy uświadomić pacjenta między innymi o konieczności stosowania diety bezsolnej oraz unikania przyjmowania nadmiaru płynów. Jeśli te skutki uboczne są bardzo dotkliwe, można rozważyć zmianę leku na cytostatyk metotreksat, choć on także nie pozostaje obojętny dla organizmu. W łagodzeniu dolegliwości bólowych ze strony mięśni może też pomóc fizjoterapia.