Fibromialgia

Fibromialgia (ang. fibromyalgia, FMS)

Poniżej przedstawione informacje nie mogą zastąpić porady lekarza i mają charakter wyłącznie informacyjny, oparty na powszechnie dostępnych źródłach. Należy także pamiętać, że u różnych osób choroba może przebiegać w zupełnie odmienny sposób, zalecenia lekarza mogą być w związku z tym bardziej zindywidualizowane i nie pokrywać się z informacjami przedstawionymi w dalszej części artykułu. Nie należy samodzielnie przerywać kuracji ani podejmować leczenia na własną rękę, ponieważ może to mieć negatywne skutki dla zdrowia.

Charakterystyka choroby i rokowania

Fibromialgia to schorzenie, które dla pacjenta oznacza przede wszystkim uporczywe dolegliwości bólowe, szczególnie w obrębie tzw. punktów tkliwych. Ból ma charakter przewlekły i uogólniony, i dotyczy przede wszystkim narządów ruchu. Jeżeli chodzi o przyczyny poswatania tego zespołu bólowego, to na pewno ma z tym związek obniżony próg bólu u chorych na FMS. Poza tym u pacjentów z fibromialgią występują pewne zaburzenia neurologiczne związane z przekazywaniem bodźców oraz dysfunkcja układu nerwowego autonomicznego powodująca, że ból ten odczuwany jest dużo silniej niż w przypadku zdrowych osób. Ponadto osoby cierpiące na tę chorobę mają większą ilość substancji P w płynie mózgowo-rdzeniowym, a z kolei stężenie serotoniny w organizmie jest obniżone. Za powstanie tego stanu bólowego odpowiedzialne mogą być także czynniki psychosocjalne, urazy fizyczne oraz emocjonalne, niskie poczucie własnej wartości, przewlekły stres, frustracja na gruncie zawodowym. Fibriomialgię może także wywołać infekcja wirusowa (grypopochodna), jak również zakażenie wirusem HIV czy HCV. Choroba ta może występować wspólnie z chorobami reumatycznymi i boreliozą. I wreszcie FMS może wytworzyć się na skutek zbyt szybkiego odstawienia leków – najczęściej kortykosteroidów.

Niecharakterystyczne objawy związane z FMS utrudniają jej właściwą diagnostykę i często sprawiają, że czas do podjęcia właściwego leczenia jest wydłużony. Pomimo tego, że choroba ta nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia pacjenta, daje ona bardzo duży dyskomfort i obniżenie jakości życia, a ponadto wielu pacjentów nie jest w stanie osiągnąć remisji (po leczeniu objawy choroby ustępują jedynie u 25% pacjentów) i powrócić do normalnej aktywności. Brak konkretnych „dowodów” klinicznych na istnienie tej choroby może utrudniać staranie się o rentę – natomiast szacunki amerykańskie mówią o tym, że nawet jedna czwarta osób chorujących na fibromialgię może nie być w stanie normalnie pracować i wymagać wsparcia ze strony opieki społecznej lub rodziny.

Płeć i wiek chorych

FMS to prawie wyłącznie choroba kobiet. Liczbę pacjentek w stosunku do pacjentów płci męskiej szacuje się na 80-90%. Choroba ta dotyka osób dorosłych, najczęściej pomiędzy 30 a 50 rokiem życia, lecz może też dotyczyć osób w innym wieku. Jeśli chodzi o częstotliwość występowania, to fibromialgia dotyczy mniej więcej 2% populacji ogólnej, chociaż inne źródła podają, że może być to nawet 10% ludności. Te różnice mogą zapewne wynikać z trudności diagnostycznych w rozróżnianiu tej jednostki chorobowej. Fibriomialgia może ponadto występować rodzinnie. Bliscy krewni osób chorych są 8 razy bardziej podatni na rozwinięcie się tego schorzenia niż reszta osób, co naukowcy wiążą z genetycznymi zaburzeniami wydzielania serotoniny.

Objawy

Oprócz silnego i przewlekłego bólu o charakterze uogólnionym fibromialgii towarzyszy uczucie zmęczenia o dużym nasileniu i problemy z układem ruchu o charakterze subiektywnym. W badaniach fizykalnych, radiologicznych i laboratoryjnych nie uwidaczniają się żadne odchylenia od normy i wyniki są prawidłowe. Nie są także obecne stany zapalne. Ból zlokalizowany jest w rejonie tzw. punktów tkliwych – jest ich w sumie 18. Są one symetrycznie położone (po 9 z każdej strony), 4 znajdują się z przodu: nad kolanem od wewnętrznej strony, w okolicach łokcia, w pobliżu barku nad piersiami, w dole szyi z przodu, a 5 na plecach: kość biodrowa, górna część pośladka, pomiędzy łopatkami blisko szyi (mięsień czworoboczny), na złączeniu szyi i ramienia oraz u podstawy czaszki na potylicy. Dodatkowo chorujący na fibromialgię mogą zgłaszać dolegliwości związane z obrzękiem stawów, sztywnością mięśni i stawów bądź osłabieniem siły mięśni, choć odczucia te na ogół nie znajdują potwierdzenia w badaniach klinicznych. Poza tym FMS towarzyszą silne migrenowe bóle głowy. Chorzy mają kłopoty ze snem, często się budzą, a sen jest płytki i przerywany (chory nie jest w stanie wejść w fazę snu głębokiego). Może też wystąpić bezsenność. Zaburzenia snu prowadzą do tego, że pacjenci stale czują się zmęczeni. Objawy fibromialgii obejmują także zaburzenia nastroju, a nawet nerwicę i depresję. Inne ogólnoustrojowe symptomy obejmują wiecznie zimne ręce oraz stopy, uczucie suchości w jamie ustnej, nadmierne wydzielanie potu, pokrzywkę dermograficzną, zawroty głowy oraz drżenie i mrowienie rąk. Mogą pojawić się także zaburzenia oddychania w tym uczucie braku powietrza, nagłe zwalnianie i przyspieszanie akcji serca, jak również dolegliwości brzuszne (podobne do zespołu jelita drażliwego) oraz częste oddawanie moczu (nadwrażliwość pęcherza moczowego).

Leczenie

Najważniejszym zadaniem medycyny w zakresie leczenia fibromialgii jest ulżenie choremu w dolegliwościach bólowych oraz zaburzeniach snu, które negatywnie wpływają na jego samopoczucie i utrudniają normalne funkcjonowanie, połączone z terapią mającą na celu podniesienie nastroju. Najczęściej stosowane środki przeciwbólowe to paracetamol oraz tramadol. Poza tym podaje się także lek przeciwpadaczkowy pregabalinę (m.in. na zaburzenia snu), trójcykliczne leki przeciwdepresyjne oraz leki na depresję z grupy SSRI i SNRI (mające na celu podnieść poziom serotoniny i poprawić stan psychiczny chorego), jak również leki rozluźniające mięśnie, choć ta grupa leków nie u wszystkich pacjentów przynosi odczuwalną ulgę. W przypadku fibromialgii stosuje się jednak leczenie multidyscyplinarne obejmujące nie tylko farmakoterapię, lecz także leczenie niefarmakologiczne. Chodzi tu między innymi o regularnie wykonywane ćwiczenia fizyczne (natomiast trening nie może być zbyt intensywny, bo może tylko zaostrzyć problemy), fizjoterapię, jak również balneoterapię czy hipnoterapię. Nie bez znaczenia jest także psychoterapia, która pomoże poradzić sobie z nerwicą i depresją. Warto jest także edukować pacjenta w zakresie samodzielnych działań, które może podejmować, aby radzić sobie z chorobą – na przykład unikać stresujących sytuacji oraz dbać o regularny odpoczynek. Natomiast jeśli chodzi o niefarmakologiczne zwalczanie bólu, polecana jest na przykład akupunktura, stosowanie technik relaksacyjnych, ćwiczenia tai-chi oraz masaże.