Dna moczanowa

Dna Moczanowa

Charakterystyka choroby i profilaktyka

Dna moczanowa, zwana też skazą, jest formą artretyzmu wywołanego przez nadmiar kwasu moczowego, który nie jest odpowiednio metabolizowany w organizmie. W konsekwencji nadwyżka przekształca się w kryształy osadzające się w tkankach okołostawowych ciała, szczególnie zaś w stawach. Ten proces prowadzi do powstawania chronicznych stanów zapalnych w obrębie stawów, które mają tendencję do nasilania się z czasem. Kryształy moczanu mogą również akumulować się w postaci twardych guzków w tkankach o niższej temperaturze oraz nerkach obniżając ich sprawność z tworzeniem kamieni nerkowych włącznie.

Problem metabolizmu kwasu moczowego i jego wyższych poziomów w organizmie nie musi manifestować się objawami ze strony stawów oraz nerek i wtedy jest traktowany jako hiperurykemia. W ostrych, symptomatycznych stanach przebiegu choroby chorzy cierpią na znaczne dolegliwości bólowe wywołane reakcją systemu immunologicznego na obecność kryształków osiadłych w stawach.

Naukowcom udało się zdiagnozować, że poza pierwotnym, dziedzicznym obciążeniem związanym z abnormalną koncentracją kwasu moczowego istnieje też szereg czynników predysponujących do pojawienia się tej formy artretyzmu jako schorzenia wtórnego. Otyłość, zwłaszcza od młodego wieku, wysokie spożycie alkoholu, nadciśnienie oraz zaburzenia funkcjonowania nerek są czynnikami wysokiego ryzyka. Również istotna liczba leków takich jak diuretyki tiazydowe, aspiryna, niacyna, cyklosporyna oraz preparaty używane przy leczeniu tuberkulozy mogą przyczynić się do niebezpiecznego zwiększenia poziomu kwasu moczowego w organizmie. Leukemia, różne typy nowotworów układu krwiotórczego tj. szpiczak mnogi oraz niedokrwistość hemolityczna mogą być kolejną przyczyną zmian mocznikowych.

W ramach prewencji osoby o podwyższonym ryzyku zapadnięcia na dnę moczanową powinny rozważyć przejście na niskocholesterolową dietę ograniczając spożycie ostryg i czerwonego mięsa (pokarmów o wysokiej zawartości puryn), stopniowe obniżenie masy ciała, ograniczenie spożycia alkoholu (zwłaszcza piwa) i cukrów, a zwiększenie konsumpcji niskotłuszczowego nabiału. Istotną rolę w zapobieganiu chorobie odgrywa również spożywanie dużej ilości płynów.

Płeć i wiek chorych

Najczęściej dna moczanowa manifestuje się u mężczyzn po 40 roku życia -  na dnę pierwotną kobiety chorują średnio dwadzieścia razy rzadziej niż panowie i zwykle są to ataki w okresie po przejściu menopauzy, ponieważ estrogen pomaga w metabolizmie kwasu moczowego. U mężczyzn dna może pojawić się wcześniej, tuż po zakończeniu okresu dojrzewania, ale za szczytowy wiek nasilenia problemów uznaje się 75 lat. Posiadanie rodzica, który cierpi na dnę moczanową zwiększa o 20% ryzyko zachorowania.

Ponadto, podkreśla się, że negatywne skutki picia alkoholu, stosowania diuretyków oraz nadciśnienia są w kontekście dny moczanowej bardziej znaczące u kobiet niż u mężczyzn.

Objawy

Najczęściej atakowanym stawem w przebiegu dny moczanowej jest śródstopo-paliczkowy staw palucha i stan ten określa się jako podagrę. Poza tym, często zajęte są również stawy kostek, kolan, nadgarstków, palców dłoni oraz łokci. Ostry atak dny to nagły przypływ silnego bólu w stawie, po którym da się zaobserwować ocieplenie, opuchnięcie, zaczerwienienie oraz nadwrażliwość uniemożliwiającą często nawet kontakt z tkaniną. Objawom tym może towarzyszyć ogólny wzrost temperatury ciała.

Długość ataków waha się od kilku godzin do kilku dni, choć zdarzają się też bóle nieustające przez kilka tygodni. Większość pacjentów doświadcza powtarzających się nawrotów w przeciągu lat, w tych samych lub innych stawach. W chronicznym przebiegu choroby sferyczne masy kryształków kwasu moczowego odkładając się w tkance prowadzą do powstania wyczuwalnych twardych zgrubień zlokalizowanych w obrębie ścięgien i kaletek palców dłoni, na końcówkach łokci, w małżowinie usznej, a zwłaszcza przy paluchu stopy. Bardzo rzadko spotyka się guzki dnawe w obrębie kręgosłupa bądź strun głosowych.

Powikłania narządowe dny to kamica nerkowa spowodowana wytrącaniem się złogów moczanowych w nerkach oraz nefropatia, która może upośledzać całkowicie funkcje nerek prowadząc do zgonu.

Dnę potwierdza się najczęściej poprzez pobranie próbki płynu z zapalonego stawu lub guzka, który pod mikroskopem wykazuje obecność kryształków kwasu moczowego. Prześwietlenia RTG mogą być również pomocne w diagnozowaniu oraz monitorowaniu postępów dny.

Leczenie

Wcześnie zdiagnozowaną dnę moczanową leczy się z dużym powodzeniem niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi (poza wyjątkiem aspiryny), glikokortykosterydami takimi jak prednisone oraz allopurinolem, który hamuje proces wytwarzania kwasu moczowego ze związków zwanych purynami. Bardziej kontrowersyjne, ze względu na silne skutki uboczne, jest stosowanie kolchicyny, zmniejszającej odkładanie się kwasu moczowego oraz moczopędnego probenecidu, zmniejszającego resorpcję kwasu moczowego w nerkach. Najnowocześniejszym lekiem w terapii dny jest obecnie Uloric, efektywnie zmniejszający poziom kwasu moczowego w tkankach.

W rzadkich przypadkach chorych poddaje się zabiegom chirurgicznym mającym na celu usunięcie większych guzków.

Standardowo pacjenci mogą znacznie pomóc sobie sami stosując przepisane leki, odciążając zapalone stawy np. przy pomocy laski oraz leżąc z bolesną kończyną uniesioną nad poziom klatki piersiowej. Picie dużej ilości wody (2-3 litry dziennie) oraz przykładanie kompresów lodowych w trakcie ostrych ataków może również przynieść znaczącą ulgę. Według najnowszych doniesień przyjmowanie wyższych dawek wapnia oraz witaminy C może wpływać obniżająco na poziom kwasu moczowego w organizmie.