REUMATOLOG INFORMACJE DOTYCZĄCE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Reumatyzm - bardzo liczna grupa chorób reumatycznych (przeszło 100 jednostek chorobowych) powoduje większość dolegliwości bólowych ze strony stawów i kości, na jakie cierpią Polacy. Szacuje się, że około 25-30% społeczeństwa jest dotknięta tymi schorzeniami, przy czym poważne i przewlekłe zapalenia naczyń i stawów lub uszkodzenia narządów wewnętrznych i skóry dotyczą tylko 1-2% zbiorowości. Niektóre z tych schorzeń mają przebieg łagodniejszy (co wcale nie znaczy, że są to małe dolegliwości), inne mogą prowadzić do znacznego ograniczenia możliwości ruchowych i trwałego kalectwa, a nawet śmierci. Choroby reumatyczne mogą też dotknąć zarówno ludzi starszych, jak i bardzo młodych. W ich leczeniu konieczne jest z reguły zastosowanie szerokiej i zróżnicowanej terapii – oprócz leczenia farmakologicznego i/lub operacyjnego także fizykoterapię, kinezyterapię czasami również zalecenia dotyczą zmiany klimatu. Obecnie najskuteczniejszą metodą leczenia większości chorób reumatycznych są leki biologiczne.Poniżej ogólnie opiszemy najczęściej występujące schorzenia tego typu, ich przyczyny, objawy, sposoby leczenia i profilaktykę. Charakterystyki poszczególnych chorób oraz wszelkie pozostałe przedstawione tu informacje mają charakter ogólny i są kompilacją powszechnie dostępnych wiadomości na ten temat - konkretną diagnozę może postawić tylko i wyłącznie lekarz reumatolog.

Reumatoidalne zapalenie stawów (łac. polyarthritis reumatoidea)

Jednym z najczęstszych schorzeń dotyczących układu kostno-stawowego i tkanki łącznej jest RZS czyli reumatoidalne zapalenie stawów, zwane także często gośćcem postępującym. Jego cechą charakterystyczną jest fakt, że dotyczy przede wszystkim kobiet – blisko 70% chorych (ogółem problem ten dotyka mniej więcej 1% populacji w Polsce). Wbrew pozorom najczęściej chorują osoby stosunkowo młode – pomiędzy 30 a 50 rokiem życia. RZS należy do chorób autoimmunologicznych, co oznacza, że za powstanie stanu chorobowego odpowiedzialny jest sam układ odpornościowy człowieka.
Chorym na RZS polecamy obowiązkową lekturę, napisaną specjalnie dla osób walczących z chorobą. Przeczytanie książki może w znaczącym stopniu przyczynić się do poprawy Państwa życia i uwierzyć że chorobę można pokonać. Autor, po ponad 20 latach pracy w Polsce i 6 latach w szpitalach brytyjskich, w sposób jasny, prosty i bez zbędnej filozofii oraz trudnych terminów medycznych opisuje krok po kroku jak należy postępować aby osiągnąć sukces w walce z chorobą. Na dodatek podkreśla, że leczenie nie musi być drogie i większość chorych w Polsce można wyleczyć lekami dostępnymi w każdej aptece.
Schorzenie to powoduje znaczący dyskomfort dla chorego i z reguły prowadzi do inwalidztwa, może także zakończyć się śmiercią. RZS to choroba przewlekła, średnio po kilkunastu latach od jej rozpoznania u przeważającej większości pacjentów (przeszło 80%) występują objawy nieodwracalnego uszkodzenia i zniekształcenia stawów (na skutek długotrwałego stanu zapalnego), co często prowadzi też do tego, że chory przestaje być zdolny do pracy. Jej przebieg cechują okresy zaostrzenia objawów na przemian z okresami ich ustąpienia (remisji). Najtrudniejszą do zniesienia dolegliwością przy reumatoidalnym zapaleniu stawów jest stały ból, a także obrzęki i sztywność stawów (najczęściej rąk oraz stawów kolanowych i śródstopia). Powoduje to znaczny dyskomfort, problemy z poruszaniem się oraz uzależnienie pacjenta od pomocy innych, również w przypadku zwykłych codziennych czynności. Pierwsze objawy RZS obejmują oprócz bóli mięśni i stawów także uczucie zmęczenia, stan podgorączkowy i zaburzenia apetytu. W tkance podskórnej natomiast pojawiają się guzki reumatoidalne. Oprócz leczenia farmakologicznego bardzo ważnym elementem terapii przy gośćcu są masaże, odpowiednie ćwiczenia ruchowe oraz stosowanie preparatów i urządzeń rozgrzewających zaatakowane stawy. Trzeba też pamiętać o odpowiedniej diecie – nadmierna otyłość dodatkowo obciąża stawy, co może pogłębiać objawy chorobowe.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (łac. spondylitis ankylopoetica)

Schorzenie to w skrócie określane jest jako ZZSK lub choroba Bechterowa i jak sugeruje jego nazwa dotyczy przede wszystkim kręgosłupa, ale nierzadko także stawów kończyn dolnych. Również i ta choroba jest schorzeniem autoagresywnym i najprawdopodobniej wiąże się z obecnością u chorych antygenu oznaczonego jako HLA-B27 (ale mechanizm jej powstawania nie został do końca poznany), lecz w przeciwieństwie do RZS znacznie częściej dotyka młodych mężczyzn (początek zachorowań w wieku 15-30 lat). W początkowej fazie choroby pacjentom dokucza przede wszystkim promieniujący do nóg ból krzyża (odczuwany zwłaszcza nocą), następnie choroba obejmuje cały kręgosłup oraz klatkę piersiową powodując trudności w oddychaniu oraz poruszaniu się. Odpowiedzialne za to jest stałe pochylenie ciała w przód. Inne towarzyszące chorobie objawy to zmęczenie, uczucie osłabienia, gorączka i zmniejszenie masy ciała. Mogą pojawić się też nawracające stany zapalne oczu oraz problemy ze strony narządów wewnętrznych – przede wszystkim płuc, ale także serca i nerek. Podobnie jak w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów w terapii ważne jest regularne wykonywanie ćwiczeń, zabiegi termalne i balneologiczne oraz lecznicze masaże.

Łuszczycowe zapalenie stawów (łac. psoriatic arthritis)

Schorzenie to występuje także pod nazwą łuszczycy stawowej i objawia się przewlekłym występowaniem zapalenia stawów oraz łuszczycy skóry i paznokci. Choroba dotyka około 1-2% społeczeństwa, znacznie częściej mężczyzn niż kobiety (na ogół po czterdziestce). Naukowcy podejrzewają, że choroba może mieć podłoże genetyczne, ale nie zostało to póki co udowodnione. Zwraca się także uwagę na możliwy wpływ na jej ujawnienie się przebytej paciorkowcowej infekcji górnych dróg oddechowych oraz podatność na mikorurazy. Na początku choroby u pacjenta pojawia się stan zapalny kilku stawów, najczęściej nóg, ale nie przebiega on z reguły symetrycznie jak ma to miejsce na przykład w przypadku RZS. Typowy objaw to także stan zapalny stawów palców nóg i rąk (tzw. „palce kiełbaskowate”). Choroba charakteryzuje się okresami nasilenia objawów oraz ich cofania się. Jeżeli chodzi o symptomy skórne (głównie na łokciach i kolanach) to przeważnie pojawiają się one o wiele wcześniej niż dolegliwości ze strony układu kostnego (nawet do 20 lat przedtem). Tylko u mniej więcej 10% chorych objawy te występują równocześnie, sytuacja ta zmienia się dopiero wraz z rozwojem choroby. Na trwałe kalectwo w wyniku tego schorzenia narażone jest około 20% pacjentów. Mniej więcej 4% wymaga dodatkowego leczenia operacyjnego (poza szeroką terapią lekową), korzystne jest także zastosowanie na przykład okładów borowinowych czy kąpieli siarkowych oraz oczywiście kinezyterapii (leczenia ruchem).

Gorączka reumatyczna (łac. morbus rheumaticus)

Na szczęście dzięki antybiotykom choroba ta występuje coraz rzadziej, ale aby jej zapobiec należy przede wszystkim uważać przy wywołanym przez paciorkowce zapaleniu gardła lub migdałków zwłaszcza u dzieci (najczęściej chorują ośmiolatki) i niezwłocznie podjąć stosowną antybiotykoterapię. Z racji tego, że budowa komórek tej bakterii przypomina pewne białka organizmu człowieka, może dojść do reakcji autoimmunologicznej objawiającej się zapaleniem stawów (ale często autoagresja dotyczy także mięśnia sercowego), a w efekcie następuje uszkodzenie tkanki kostnej i mięśniowej, może też pojawić się pląsawica, czyli choroba układu nerwowego, która w późniejszym etapie choroby ustępuje. Oczywiście taka reakcja organizmu na zakażenie paciorkowcem występuje u stosunkowo nielicznych pacjentów, którzy są do tego predestynowani genetycznie, jednak w chwili obecnej medycyna nie udzieliła jeszcze odpowiedzi na pytanie, od czego to konkretnie zależy. Pewnym problemem jest fakt, że choroba ta może na początku przebiegać w sposób bezobjawowy (brak wyraźnych dolegliwości sugerujących stan zapalny gardła) i dać o sobie znać dopiero w postaci objawów ze strony stawów lub co gorsza serca, dlatego ważne jest, aby chory pozostawał przez pewien okres pod kontrolą lekarzy specjalistów.

Przewlekłe stany zapalne tkanki łącznej (kolagenozy)

Ta grupa reumatycznych chorób autoimmunologicznych dawniej znana pod nazwą kolagenoz dotyczy ludzi stosunkowo młodych lub w średnim wieku. Charakterystyczne jest dla nich włókniakowate zwyrodnienie tkanki łącznej, ale obraz kliniczny poszczególnych schorzeń jest bardzo różnorodny – mogą wystąpić zmiany skórne, ale także zmiany w mięśniach i narządach wewnętrznych. W chorobach tych pojawiają się także zmiany stawowe, ale nie jest to ich główny objaw. Poza toczniem rumieniowatym układowym i twardziną układową, które za chwilę skrótowo omówimy, w skład tej grupy chorób reumatycznych wchodzi także zapalenie skórno - mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, zespół Sjögrena i przewlekłe niezakrzepowe zapalenia naczyń (guzkowe zapalenie tętnic). Toczeń trzewny układowy (łac. lupus erythematosus systemicus) to poważne zaburzenie układu odpornościowego organizmu, występujące w 90% u młodych kobiet, które prowadzi do uszkodzenia tkanek narządów wewnętrznych, mięśni i w mniejszym stopniu stawów. W przebiegu choroby na skórze pojawia się bardzo swoisty rumień skóry twarzy (stąd jedna z używanych nazw tego schorzenia) oraz nadwrażliwość na światło słoneczne, ale rozpoznanie utrudnia wielość pozostałych objawów. Ponadto często pojawia się gorączka, złe samopoczucie oraz chudnięcie. Twardzina (grec. scleroderma) bywa tak nazywana ze względu na to, że powoduje twardnienie tkanek skóry, co jest najbardziej widocznym objawem tego schorzenia – chorobowy stan zapalny może bowiem objąć również organy wewnętrzne, powodując obrzęk i nadmierną budowę tkanki włóknistej. Bardzo charakterystyczny jest także objaw Raynauda polegający na tym, że skóra palców rąk jest sina i marznie, następnie zaś pojawiają się owrzodzenia. Twardnienie skóry w obrębie stawów może powodować ich unieruchomienie, dlatego oprócz przyjmowania leków ważne są także ćwiczenia ruchowe oraz masaż. Pozostałe objawy mogą być bardzo różne, w zależności od tego, gdzie umiejscowiły się zmiany. Jest to choroba poważna, ale na szczęście występująca stosunkowo rzadko.
Pamiętajmy - jeżeli mamy wątpliwości i podejrzewamy u siebie początek którejś z chorób reumatycznych, nie powinniśmy tych obaw bagatelizować. Warto pójść do lekarza reumatologa chociażby dla własnego spokoju ducha. Natomiast jeśli rzeczywiście rozwija się u nas schorzenie tego typu wczesne rozpoczęcie leczenia daje szansę na skuteczniejsze zahamowanie postępów choroby, a czasami nawet całkowite ustąpienie objawów. Trzeba też sobie zdawać sprawę, że w przypadku leczenia większości chorób reumatycznych podstawowe znaczenie ma szeroko zakrojona terapia – masaże, zabiegi uzdrowiskowe oraz systematyczne wykonywanie zalecanych ćwiczeń fizycznych, co znacznie poprawia komfort życia chorego.